Przesłanki rozwodu

Przesłanki rozwodu dzielimy na:

  1. pozytywne (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), obejmujące okoliczności, które muszą nastąpić, żeby doszło do orzeczenia rozwodu, oraz
  2. negatywne (art. 56 § 2 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) tj. okoliczności, w których rozwód nie może zostać orzeczony pomimo spełnienia przesłanek pozytywnych.

Pozytywne przesłanki rozwodu

Uzyskanie rozwodu jest możliwe jedynie wtedy, kiedy pomiędzy małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Zupełny rozkład pożycia obejmuje co do zasady łączny zanik pomiędzy małżonkami więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. W pewnych przypadkach dopuszcza się jednak uznanie za zupełny rozkład pożycia również pomimo braku całkowitego zaniku więzi gospodarczych, np. kiedy w trakcie rozprawy rozwodowej małżonkowie ze względów ekonomicznych mieszkają we wspólnym mieszkaniu i prowadzą w znikomym zakresie wspólne gospodarstwo domowe, zwłaszcza wtedy, kiedy mają wspólne małoletnie dzieci. Trwałość rozkładu pożycia małżeńskiego oznacza natomiast, że doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, iż na tle konkretnej sprawy powrót małżonków do pożycia nie nastąpi ( J. Winiarz, Prawo, s. 130; wyr. SA w Katowicach z 12.3.2010 r., I ACa 51/10, niepubl.).

Często zadawanymi przez Klientów pytaniami są: Jak długo musi trwać rozkład pożycia małżeńskiego, żeby sąd uznał je za zupełny? Jak długo należy czekać ze złożeniem pozwu o rozwód? Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna. Oczywiście, im rozkład pożycia jest dłuższy, tym większe prawdopodobieństwo jego trwałości. Nie istnieje jednak żaden przepis wskazujący na konkretny okres, po jakim można „bezpiecznie” wystąpić o rozwód. W wyroku z 14.12.1984 r. (III CRN 272/84, OSNC 1985, Nr 9, poz. 135) Sąd Najwyższy stwierdził, że "Czynnik upływu czasu może odgrywać, ogólnie rzecz biorąc, istotną rolę w kwestii rozkładu pożycia małżeńskiego. Upływowi czasu jednak nie można nadawać jakiegoś absolutnego znaczenia przy obecnym uregulowaniu przesłanek rozwodu w art. 56 § 1 k.r.o.". Reasumując, jeśli z okoliczności sprawy wynika, że rozkład pożycia małżonków jest zupełny i nie ma widoków na odbudowanie więzi pomiędzy nimi, nawet krótki upływ czasu może spowodować uznanie przez sąd, iż jest on również trwały.

Negatywne przesłanki rozwodu

Pomimo trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego orzeczenie przez sąd rozwodu nie jest dopuszczalne, jeżeli:

  1. wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków lub
  2. orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub
  3. rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo drugi małżonek nie wyrazi zgody na rozwód, ale jego odmowa jest w okolicznościach konkretnej sprawy sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Oceny, czy powyższe przesłanki rozwodu, sformułowane bardzo ogólnie, zostały lub nie zostały spełnione, a w konsekwencji czy orzeczenie rozwodu jest dopuszczalne, dokonuje sąd według własnego przekonania, na podstawie całokształtu zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. np. przesłuchania stron, zeznań świadków, wywiadu kuratora czy złożonych dokumentów.

Poniżej przedstawiam przykłady z orzecznictwa, dotyczące przesłanek negatywnych dopuszczalności rozwodu, podkreślając jednocześnie, iż ostateczna ocena ich spełnienia zawsze należy do sądu rozstrzygającego konkretną sprawę.

Dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego (wyr. SN z 17.12.1999 r., III CKN 850/99, Legalis) aspekt ekonomiczny, będący następstwem orzeczenia rozwodu i akcentowanie w kasacji pogarszania się sytuacji dzieci, w tym finansowym kontekście, nie może wyłącznie przesądzać o tym, że dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków sprzeciwia się orzeczeniu rozwodu.

Sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadami współżycia społecznego

Zgodnie z orzecznictwem (wyr. SA w Poznaniu z 5.10.2004 r., I ACa 683/04, Wok. 2005, Nr 12, poz. 43) nie godzi w zasady współżycia społecznego orzeczenie rozwodu, dlatego że strony są osobami w podeszłym wieku. Żądając rozwodu, powód nie krzywdzi pozwanej, lecz czyni jedynie uprawnienie z prawa wniesienia sprawy rozwodowej.

Odmowa zgody na rozwód

W świetle orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Lublinie (wyr. z 3.3.1999 r., I ACa 11/99, Apel. Lub. 1999, Nr 2, poz. 7) przy żądaniu rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia należy oceniać, czy odmowa drugiego małżonka wyrażenia zgody na rozwód nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, gdy rozwód ma na celu wyeliminowanie szkody, jaką z punktu widzenia społecznego jest utrzymywanie formalnych więzów małżeńskich, gdy małżeństwo faktycznie nie istnieje i nie ma szans dalszego jego funkcjonowania. Przy ocenie tych okoliczności istotne znaczenie ma upływ czasu od chwili ustania pożycia małżonków;

Zgodnie zaś z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 16.6.1999 r., I ACa 290/99, OSA 2002, Nr 2, poz. 16) odmowa małżonka zgody na rozwód ze względów religijnych nie może być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 KRO).

Jeśli mają Państwo pytania, potrzebują indywidualnej konsultacji, zapraszam do kontaktu.

 

Marta Sobczak

Radca prawny działający w Łodzi. Specjalizuje się w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, obsłudze podmiotów gospodarczych oraz zagadnieniach dotyczących zatrudniania cudzoziemców. Posiada bogate doświadczenie procesowe w sprawach rozwodowych, pracowniczych i odszkodowawczych. 

Komentarze

Ostatnio na blogu